بازگشت کیفیت انار نیریز
بازار همچنان راکد انار امسال نیریز در حالی به پایان فصل برداشت نزدیک میشود که میان کیفیت محصول و وضعیت بازار آن فاصلهای جدی شکل گرفته است؛ فعالان این بخش از انارهایی با رنگ، طعم و کیفیت بهتر سخن میگویند، اما همزمان از کاهش تولید در برخی مناطق، افت قیمت خرید، افزایش هزینههای کارگری و بستهبندی و کمرونق شدن صادرات گلایه دارند.
در ظاهر، محصولی باکیفیتتر از سال گذشته وارد بازار شده؛ اما در عمل، نبود خریدار مؤثر، سهم باغدار از این محصول را کوچکتر کرده است.
بر پایه اعلام جهاد کشاورزی نیریز، این شهرستان حدود سه هزار هکتار باغ انار و تولید سالانه نزدیک به ۶۰ هزار تن دارد. رقم رباب نیریز نیز به دلیل رنگ، طعم، ضخامت پوست و ماندگاری، سابقه حضور در بازارهای آسیای میانه، حوزه خلیج فارس، روسیه، کره جنوبی و برخی کشورهای اروپایی را دارد. با این حال، امسال مشکل اصلی نه فقط تولید، بلکه پیدا کردن بازار مناسب برای محصول تولیدشده است.
کیفیت بهتر، تولید نابرابر
حسین حامی، باغدار باسابقه نیریز، کیفیت انار امسال را بهتر از سال گذشته میداند. به گفته او، آفت کرم گلوگاه در باغها کاهش یافته و میزان آلودگی در حد حدود یک درصد بوده است. او این وضعیت را حاصل جمعآوری ضایعات و انارهای آلوده از باغ، انتقال یا سوزاندن آنها و همچنین طولانی شدن دوره سرمای زمستان گذشته میداند؛ سرمایی که به گفته او در برخی مقاطع حدود ۲۰ روز تا یک ماه ادامه داشته و به کاهش آفات کمک کرده است.
حامی در عین حال معتقد است ریزش یا نبود گل اول انار، میزان تولید باغ او را حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد نسبت به سال گذشته کاهش داده است. برآورد او از عملکرد معمول باغها، حدود ۲۰ تا ۲۵ تن در هکتار است.
در قطرویه، حسین ایرانی باغدار سههکتاری این بخش، میگوید میزان تولید باغ او امسال از سال گذشته بهتر بوده و عملکرد باغهای مناسب به حدود ۳۰ تا ۳۵ تن در هکتار رسیده است.
جواد عبدالهی باغدار و تاجر انار، اما کاهش باردهی را در برخی باغها حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد برآورد میکند. به گفته وی، سرمای بهاره همزمان با دوره گلدهی موجب شد بخشی از گلها تشکیل نشود. با این حال، او نیز کیفیت و سلامت دانههای امسال را مطلوب میداند.
قیمت؛ فاصله میان باغدار و مصرفکننده
بیشترین گلایه مشترک باغداران، قیمت خرید است. حسین ایرانی میگوید انار در قطرویه از حدود ۴۰ تا ۶۰ هزار تومان خرید و فروش میشود و برای محصول سوپر با وزن بیش از ۲۰۰ گرم، قیمت حدود ۶۰ تا ۶۵ هزار تومان است. این در حالی است که به گفته او، در سال گذشته قیمت انار در برخی معاملات تا حدود ۹۰ هزار تومان نیز رسیده بود.
جواد عبدالهی قیمت خرید عمومی را حدود ۷۰ تا ۷۵ هزار تومان اعلام میکند و میگوید محصول ممتاز گاهی تا ۸۵ هزار تومان معامله میشود. حسین حامی نیز بازه عمومی قیمت را حدود ۵۰ تا ۷۵ هزار تومان و برای برخی محصولات ممتاز تا ۸۰ هزار تومان عنوان میکند.
آنها میگویند رشد قیمت انار با افزایش هزینههای تولید همخوان نیست. به گفته باغداران، دستمزد کارگر، سبد، بستهبندی، حملونقل و دیگر هزینههای جانبی نسبت به سال گذشته افزایش چشمگیری داشته و در برخی موارد تقریباً دو برابر شده است.
عبدالهی میگوید افزایش قیمت انار نسبت به سال گذشته حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد بوده، در حالی که هزینههای کارگری، حملونقل و بستهبندی افزایش بسیار بیشتری داشته است. حامی نیز با مقایسه انار با محصولاتی مانند پیاز و سیبزمینی که بیش از ۱۰۰ هزار تومان است، قیمت فعلی انار را برای ادامه فعالیت باغدار ناکافی میداند.
ایرانی معتقد است بخشی از محصول پس از خرید ارزان از باغدار، در سردخانه نگهداری و با فاصله قیمتی زیاد به مصرفکننده عرضه میشود. به گفته او، نبود رقابت خریداران خارجی باعث شده قدرت چانهزنی باغدار کاهش یابد.
صادرات؛ حلقهای که امسال کمرنگ شد
باغداران و تاجران، محدود شدن صادرات را یکی از دلایل اصلی رکود بازار میدانند. به گفته آنان، در سالهای گذشته حضور خریداران خارجی، از جمله خریداران پاکستانی، به ایجاد رقابت در بازار کمک میکرد؛ اما امسال به دلیل بسته بودن یا محدود شدن مسیرهای صادراتی، بخش مهمی از این تقاضا وجود ندارد.
عبدالهی با اشاره به تجربه سال گذشته میگوید بخشی از انار خریداریشده سال گذشته نیز به دلیل اختلال در مسیرهای صادراتی به بازار میوه و ترهبار نرسید و با قیمتی کمتر از نصف خرید ما، به کارخانههای صنایع تبدیلی تحویل داده شد.
پیامد این تجربه، کاهش ریسکپذیری تاجران در سال جاری بوده است. عبدالهی میگوید تجار امسال تمایل کمتری به انتقال بار به سردخانه دارند و تلاش میکنند محصول را سریعتر و با قیمت روز به فروش برسانند تا دوباره با زیان سنگین ناشی از ماندگاری یا بسته شدن مسیرهای صادراتی روبهرو نشوند.
کارخانهای که خریدار است، اما بازار فروش ندارد
محمود بامداد مدیرعامل شرکت مزرعه سبز نیریز، میان بازار انار درجهیک و درجهدو تفاوت قائل میشود. به گفته او، بازار انار درجهیک که بخشی از آن به صادرات و بخشی به نگهداری در سردخانه وابسته است، امسال با رکود مواجه شده است.
در مقابل، کارخانه کنسانتره انار مزرعه سبز اعلام کرده است که انار درجهدو را مانند سالهای گذشته خریداری میکند و امسال قیمت خرید را بالاتر از سال قبل در نظر گرفته است. بامداد میگوید پرداخت به باغداران نقدی است و معمولاً در همان روز یا حداکثر روز بعد انجام میشود.
به گفته مدیرعامل مزرعه سبز، تاکنون حدود ۵۰ درصد انار مورد نیاز کارخانه وارد مجموعه شده و کارخانه از ساعت هفت صبح تا هفت بعدازظهر آماده دریافت محصول است. فعالیت تولیدی در شیفت شب نیز ادامه دارد تا روند فرآوری متوقف نشود.
این کارخانه بخشی از نگرانی باغداران درباره فروش انار درجهدو را کاهش داده، اما خود با نگرانی بزرگتری روبهرو است: بازار فروش کنسانتره.
بامداد میگوید در سالهای گذشته، در همین مقطع، خریداران کنسانتره برای مذاکره و خرید به کارخانه مراجعه میکردند؛ اما امسال از تحرک جدی بازار داخلی و صادراتی خبری نیست. در نتیجه، کارخانهای که برای خرید نقدی محصول از تسهیلات بانکی و منابع مالی مختلف استفاده کرده، نمیداند چه میزان از کنسانتره تولیدشده به فروش میرسد و چه مقدار در انبار باقی خواهد ماند.
آمار رسمی و روایتهای میدانی
مدیریت جهاد کشاورزی نیریز اعلام کرده است که امسال با وجود آفات و کمبود آب ناشی از قطعی برق، عملکرد باغهای انار افزایش یافته است. این سازمان همچنین از اجرای طرحهای کنترل غیرشیمیایی آفات، همکاری با کلینیکهای گیاهپزشکی و تشکیل میز انار در اتاق بازرگانی استان خبر داده است.
از سوی دیگر، عدد تولید شهرستان، بهتنهایی تصویر کاملی از اقتصاد انار ارائه نمیکند. حتی اگر عملکرد برخی باغها افزایش یافته باشد، قیمت پایین، افزایش هزینهها و نبود بازار صادراتی سود باغدار را کاهش میدهد.