بازگشت علاءالدین به خانهها
بخاری نفتی دوباره مشتری پیدا کرد مرد در انباری را باز میکند؛ کنار چند کارتن، یک پنکه قدیمی و دوچرخهای کمباد، زیر پارچهای خاکگرفته، بخاری نفتی قدیمی جا خوش کرده است. این صحنه که تا چند سال پیش در خانههای متصل به شبکه گاز شهری رنگوبویی از خاطره داشت، حالا به تصویری ملموس از اضطراب زمستان پیشرو تبدیل شده است. با نزدیک شدن به فصل سرما در سال ۱۴۰۵، پرسش بزرگ بسیاری از خانوارها این است که اگر افت فشار یا قطعی گاز به سراغشان بیاید، چه وسیلهای باید جایگزین بخاریهای گازی شود؟ پاسخ بخشی از جامعه، بازگشتی پرهزینه به سمت نفت سفید، هیزم و وسایل گرمایشی دهههای گذشته است.
ریشه این نگرانی نه در شایعات، که در آمارهای رسمی و مشکلات کلان انرژی کشور قرار دارد. ناترازی گاز که طی سالهای گذشته به معضلی تکرارشونده تبدیل شده بود، امسال با آسیب دیدن تأسیسات گازی ابعاد تازهای به خود گرفته است. سخنگوی دولت، از پیشبینی کسری ۴۳۰ میلیون مترمکعبی گاز در زمستان امسال خبر داده است؛ رقمی که در سالهای گذشته حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب برآورد میشد. در حالی که شرکت ملی گاز درباره دشواری تأمین انرژی در ۱۱ استان هشدار داده و دولت احتمال محدودیت مصرف برای مشترکان پرمصرف را مطرح کرده، خانوادهها ترجیح دادهاند پیش از رسیدن بحران واقعی، با تهیه تجهیزات جایگزین، نوعی بیمه زمستانی برای خانههای خود دستوپا کنند.
این بازگشت به گذشته، اما بازار تجهیزات گرمایشی را هم دستخوش التهاب کرده است. بررسی بازار فروشگاههای اینترنتی نشان میدهد که طیفی از بخاریهای هیزمی و نفتی با قیمتهای متنوع عرضه میشود. به عنوان نمونه، بخاریهای هیزمی از مدلهای ساده آتشدان با قیمت حدود ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان آغاز شده و در مدلهای پیشرفتهتر، چدنی یا فردار تا محدوده ۱۷.۹ تا ۴۰ میلیون تومان نیز قیمتگذاری میشود. در همین حال، بازار بخاریهای نفتی خانگی با محدودیت تنوع روبروست؛ مدلهای ایستاده مانند آترا در محدوده قیمتی نزدیک به ۱۱ میلیون تومان عرضه میشود و مدلهای کارگاهی بزرگتر نیز نرخی فراتر از ۲۶ میلیون تومان دارد.
با این حال، خرید این وسایل تنها نیمی از مسیر است؛ چرا که چالش اصلی از لحظه راهاندازی آنها آغاز میشود. تهیه و ذخیرهسازی نفت سفید و هیزم، مشکلات حملونقل و نگهداری سوخت، و فاصله میان برنامههای اعلامی دولت برای توزیع سهمیه و دسترسی واقعی خانوارها، از موانع جدی پیش روی مصرفکنندگان است. از سوی دیگر، استفاده از این تجهیزات پس از سالها انبارگردانی، خطرات ایمنی از جمله پوسیدگی مخزن، احتمال مسمومیت با مونواکسیدکربن و آتشسوزی را به همراه دارد. بخاریهای هیزمی نیز با توجه به الزامات دودکش و انبارداری، عملاً جایی در آپارتمانهای شهری ندارند و تقاضای آنها به روستاها، باغها و ویلاها محدود میشود. در نهایت، روی آوردن به وسایل گرمایشی سنتی نشان میدهد که شهروندان برای عبور از سرمای زمستان، ناچارند هزینههای سنگین اقتصادی و دردسرهای اجرایی تازهای را به دوش بکشند.